Việt Nam, một quốc gia đang phát triển mạnh mẽ với tốc độ tăng trưởng kinh tế và tiến bộ công nghiệp, đang ở thời điểm quan trọng trong cam kết về quyền lao động. Những lời hứa được đưa ra trong khuôn khổ Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam-Liên minh Châu Âu (EVFTA) về quyền tự do hiệp hội của người lao động bị treo lơ lửng khi hành động của chính phủ có ý nghĩa hơn lời nói .
Một trong những cam kết nền tảng trong các hiệp định này là việc phê chuẩn Công ước 87 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), đảm bảo quyền tự do hiệp hội của người lao động. Việt Nam cam kết sẽ ban hành công ước này chậm nhất là vào năm 2023. Tuy nhiên, khi thời hạn đến gần và cuối cùng cũng trôi qua, Chính phủ Việt Nam vẫn ngần ngại thực hiện lời hứa của mình.
Sự chậm trễ trong việc ký kết, chưa nói đến việc phê chuẩn và pháp điển hóa Công ước 87, làm dấy lên mối lo ngại về tính chân thành trong cam kết của Việt Nam đối với quyền lao động. Những nỗ lực gần đây của Bộ Công an nhằm tuyên truyền chống lại các công đoàn độc lập dưới vỏ bọc an ninh quốc gia đã làm tăng thêm những lo ngại này. Những tuyên truyền như vậy miêu tả các công đoàn độc lập như bình phong cho các tổ chức chống chính trị, kéo dài một câu chuyện làm suy yếu các quyền cơ bản của người lao động.
Hơn nữa, sự hợp tác giữa Bộ Công an và Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam nhằm ngăn chặn việc thành lập các công đoàn độc lập đã phủ bóng đen lên triển vọng tiến bộ thực sự về quyền của người lao động. Các cuộc thảo luận được tổ chức trong Đại hội gần đây của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam nhằm phối hợp với các cơ quan thực thi pháp luật càng làm nổi bật hơn những nỗ lực của chính phủ nhằm ngăn chặn những tiếng nói bất đồng trong phong trào lao động.
Những diễn biến này nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết về cơ chế giải trình và thực thi trong khuôn khổ CPTPP và EVFTA. Các đối tác thương mại lớn của Việt Nam, bao gồm Liên minh Châu Âu và Canada, phải tận dụng các biện pháp đã thỏa thuận để buộc chính phủ Việt Nam duy trì các cam kết về quyền lao động.
Đặc biệt, Liên minh Châu Âu có lợi ích nhất định trong việc đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn lao động dựa trên các điều khoản được nêu trong EVFTA. Với tư cách là một bên tham gia thỏa thuận, EU có trách nhiệm giám sát và thực thi các quy định liên quan đến quyền lao động. Việc không giải quyết được những khác biệt giữa lời hứa và hành động của Việt Nam sẽ làm giảm uy tín của EVFTA và gây nguy hiểm cho tính toàn vẹn của các hiệp định thương mại của EU với các quốc gia khác.
Tương tự, Canada và các nước ký kết CPTPP khác phải gây áp lực để Việt Nam tôn trọng các nghĩa vụ của mình về quyền tự do hiệp hội của người lao động. Các nguyên tắc thương mại công bằng và công bằng xã hội không nên bị xâm phạm vì lợi ích kinh tế.
Tóm lại, Việt Nam đang ở thời điểm quan trọng khi cam kết về quyền lao động đang được xem xét kỹ lưỡng. Việc Chính phủ không thực hiện đúng cam kết về quyền tự do hiệp hội của người lao động trong khuôn khổ CPTPP và EVFTA là một nguyên nhân gây lo ngại. Các cơ chế thực thi và giải trình trách nhiệm quốc tế là cần thiết để đảm bảo Việt Nam thực hiện nghĩa vụ của mình và tôn trọng các quyền cơ bản của người lao động. Đã đến lúc các đối tác thương mại của Việt Nam buộc chính phủ phải chịu trách nhiệm và yêu cầu hành động có ý nghĩa để bảo vệ quyền của người lao động.