Trong một diễn biến đáng kể về quyền lao động ở Việt Nam, Quốc hội Việt Nam có thể sẽ phê chuẩn Công ước 87 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) vào tháng 10 này. Công ước này đảm bảo quyền tự do lập hội của người lao động, thể hiện một bước quan trọng hướng tới việc tạo điều kiện cho người lao động Việt Nam thành lập các công đoàn độc lập. Tuy nhiên, bất chấp những tiến bộ tiềm tàng này, vẫn còn nhiều hoài nghi về cam kết thực sự của chính phủ Việt Nam đối với cải cách lao động.
Theo hãng tin DW, các quan chức châu Âu lạc quan rằng Việt Nam sẽ phê chuẩn Công ước 87 vào cuối năm nay. Động thái này được coi là cần thiết để xoa dịu những người chỉ trích trong Liên minh châu Âu (EU) và tránh các biện pháp trừng phạt tiềm tàng từ các đối tác phương Tây. Các bên liên quan quốc tế này đã bày tỏ sự thất vọng trước tốc độ cải cách khu vực lao động chậm chạp của Việt Nam, đặc biệt là sau khi nước này ký kết các hiệp định thương mại quan trọng như Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định Thương mại Tự do EU-Việt Nam (EVFTA). vào năm 2020.
Bernd Lange, Chủ tịch Ủy ban Thương mại Quốc tế của Nghị viện Châu Âu, nhấn mạnh trong chuyến thăm Hà Nội hồi tháng 1 rằng các tài liệu cần thiết để phê chuẩn dự kiến sẽ được trình lên Quốc hội vào tháng 10. Lange đảm bảo rằng các đối tác Việt Nam cam kết thực hiện lời hứa cải cách lao động.
Thông điệp mâu thuẫn của chính quyền
Bất chấp những đảm bảo này, nhiều người vẫn không bị thuyết phục về sự chân thành của chính phủ. Có sự tương phản rõ rệt giữa các cam kết công khai của chính phủ Việt Nam và thông điệp từ bộ máy tuyên truyền và an ninh của nước này. Các phương tiện truyền thông nhà nước, trong đó có ANTV và Báo Bình Phước, tiếp tục miêu tả các công đoàn độc lập là công cụ được các “thế lực thù địch” sử dụng để phá hoại Đảng Cộng sản và gây bất ổn cho chế độ xã hội chủ nghĩa.
Nguyễn Thị Hương Giang, Chủ tịch Liên đoàn Lao động tỉnh Bình Phước, đã lặp lại quan điểm này trong một bài viết vào tháng 3 năm 2024 có tựa đề “Phòng, chống “diễn biến hòa bình” từ chăm lo, bảo vệ người lao động”. Bà mô tả các công đoàn độc lập là một phần của âm mưu “diễn biến hòa bình” nhằm phá hoại Đảng Cộng sản. Lời hùng biện này thể hiện sự ngờ vực sâu sắc của chính phủ đối với các phong trào lao động độc lập và sự miễn cưỡng của chính phủ trong việc thực hiện đầy đủ tinh thần của Công ước ILO 87.
Góc nhìn quốc tế
Áp lực từ EU và Canada trong việc duy trì cải cách quyền lao động bắt nguồn từ những cân nhắc về thương mại và địa chính trị rộng hơn. Các quốc gia này đang tận dụng ảnh hưởng của mình để đảm bảo Việt Nam tuân thủ các tiêu chuẩn lao động quốc tế, vốn là điều kiện để ký kết các hiệp định thương mại năm 2020. Việc phê chuẩn Công ước 87 được coi là phép thử quan trọng đối với cam kết của Việt Nam đối với các tiêu chuẩn này.
Câu hỏi cơ bản
Các thông điệp trái ngược nhau từ các cơ quan khác nhau của chính phủ Việt Nam đặt ra một câu hỏi cơ bản: nếu chính phủ thực sự ủng hộ quyền tự do hiệp hội cho người lao động như được nêu trong Công ước ILO 87, thì tại sao bộ máy tuyên truyền của họ tiếp tục bôi nhọ các công đoàn độc lập?
Mâu thuẫn này cho thấy rằng mặc dù chính phủ có thể sẵn sàng nhượng bộ để đáp ứng các yêu cầu quốc tế, nhưng họ vẫn cảnh giác với những hậu quả chính trị tiềm tàng trong nước của các công đoàn thực sự độc lập. Điều đáng lo ngại là các công đoàn này có thể trở thành nền tảng cho sự bất đồng chính kiến rộng rãi hơn, thách thức sự kiểm soát của Đảng.
Khi kỳ họp Quốc hội tháng 10 đến gần, thế giới sẽ theo dõi sát sao Việt Nam. Việc phê chuẩn Công ước ILO 87 có thể đánh dấu một bước tiến lớn về quyền lao động ở nước này. Tuy nhiên, để tiến trình này có ý nghĩa, chính phủ Việt Nam phải dung hòa những mâu thuẫn nội bộ và thể hiện cam kết thực sự trong việc bảo vệ quyền lợi của người lao động.
Thử thách thực sự sẽ nằm ở việc thực hiện những cải cách này và liệu chính phủ có thể chuyển quan điểm từ coi các công đoàn độc lập là mối đe dọa sang công nhận chúng là những thành phần thiết yếu của một thị trường lao động công bằng và bình đẳng hay không. Cho đến lúc đó, sự hoài nghi xung quanh các ý định của chính phủ có thể vẫn tồn tại, phủ bóng đen lên những gì có thể là một tiến bộ mang tính lịch sử đối với quyền lao động của Việt Nam.