Ngày 12/10/2025, báo Tuổi Trẻ Thủ Đô đăng bài viết ca ngợi việc Công an xã Tam Dương (Vĩnh Phúc) “bảo đảm an ninh trật tự cho các doanh nghiệp ổn định sản xuất, kinh doanh.” Theo bài viết, công an xã đã “trực tiếp gặp gỡ gần 3.000 công nhân” tại ba công ty trên địa bàn nhằm “ngăn ngừa tranh chấp lao động, mâu thuẫn trong công nhân” và “kịp thời xử lý các hành vi lợi dụng tập trung đông người để gây rối.”
Thoạt nhìn, đây có vẻ là một hành động thể hiện sự chủ động và quan tâm đến môi trường làm việc. Tuy nhiên, nếu đặt vào bối cảnh thực tế của quyền lao động tại Việt Nam hiện nay, đây là một ví dụ điển hình cho xu hướng an ninh hóa các tranh chấp lao động — tức thay vì cải cách, chính quyền đang sử dụng công cụ kiểm soát và đe dọa để duy trì “ổn định”.
Khi công an làm thay việc của công đoàn
Theo pháp luật và thông lệ quốc tế, giải quyết tranh chấp lao động là trách nhiệm của các tổ chức công đoàn và thiết chế pháp lý độc lập. Trong mô hình hiện đại, công nhân có quyền tự tổ chức, được đại diện, và có thể tham gia thương lượng tập thể để bảo vệ quyền lợi của mình. Nhưng tại Việt Nam, tổ chức công đoàn chịu sự kiểm soát của nhà nước và thường đứng về phía giới chủ. Trong khi đó, chính quyền lại sử dụng lực lượng công an để “lắng nghe tâm tư” của người lao động.
Tại sao công an – cơ quan có chức năng bảo vệ an ninh chính trị – lại là đầu mối giải quyết tranh chấp nội bộ giữa người lao động và giới chủ? Đơn giản vì nhà nước muốn kiểm soát chặt chẽ mọi hình thức tổ chức độc lập, và xem đình công không phải là quyền, mà là nguy cơ an ninh.
Đe dọa thay vì đối thoại
Sự xuất hiện của công an trong các buổi “làm việc” với công nhân không đơn thuần là một hành động thiện chí. Trong bối cảnh mà các cuộc đình công thường bị hình sự hóa và người tổ chức có thể bị bắt giữ với cáo buộc “gây rối trật tự công cộng,” thì việc “gặp gỡ” của công an mang ý nghĩa đe dọa nhiều hơn là trao đổi. Đây là một cách khéo léo để truyền đi thông điệp: “Chúng tôi đang giám sát và có thể hành động nếu các anh định làm gì khác thường.”
Một xã hội lành mạnh không thể xây dựng trên sự sợ hãi của người lao động. Đối thoại cần được đặt trên nền tảng của pháp luật và sự bình đẳng, chứ không phải trên sự chênh lệch quyền lực giữa công nhân và người có thể bắt giam họ bất cứ lúc nào.
Đình công là quyền, không phải tội
Đình công là hình thức biểu đạt tập thể hợp pháp của người lao động nhằm yêu cầu cải thiện điều kiện làm việc và thu nhập – đặc biệt khi các kênh thương lượng khác không hiệu quả. Trong các nền kinh tế phát triển, đình công được công nhận là một quyền cơ bản của người lao động. Nhưng tại Việt Nam, quyền này gần như bị phủ nhận hoàn toàn. Các cuộc đình công bị dán nhãn tiêu cực, người tổ chức bị theo dõi, và hành động tập thể bị quy chụp là “bị kích động bởi thế lực thù địch”.
Trong bối cảnh như vậy, việc công an trực tiếp can thiệp vào môi trường lao động không giúp giải quyết vấn đề, mà chỉ khiến công nhân cảm thấy bị kiểm soát, bị giám sát và bị cô lập. Họ không có tiếng nói thật sự, và các yêu sách chính đáng cũng không có cơ hội được lắng nghe.
Quản trị bằng sợ hãi không tạo ra ổn định
Nếu chính quyền thực sự quan tâm đến sự ổn định sản xuất và phát triển kinh tế, thì điều cần làm là xây dựng cơ chế đối thoại hiệu quả, trao quyền cho người lao động, và tôn trọng quyền được tổ chức. Sự ổn định thật sự không đến từ việc im lặng trước nỗi sợ, mà đến từ niềm tin vào sự công bằng và pháp luật.
Giao nhiệm vụ “giữ trật tự lao động” cho công an xã chỉ là cách tạm thời đẩy lùi các phản ứng, chứ không giải quyết được nguyên nhân gốc rễ của bất ổn. Về lâu dài, điều này sẽ làm trầm trọng thêm mâu thuẫn giữa công nhân và giới chủ, và khiến cho bất kỳ cải cách nào cũng trở nên xa vời.
Kết luận
Thay vì gửi công an đến các nhà máy, hãy trả lại vai trò cho công đoàn thực sự độc lập – nơi người lao động có thể lên tiếng, được đại diện, và có quyền đình công mà không sợ bị trừng phạt. Hãy ngưng dùng nỗi sợ để điều hành quan hệ lao động. Hãy bắt đầu bằng sự tôn trọng.