Năm 2021, chính quyền tỉnh Nghệ An Việt Nam đã ban hành Quyết Định 29 về giải quyết đình công không đúng trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật. Chỉ thị này do Công an tỉnh Nghệ An đưa ra, cho thấy một thực tế rõ ràng về cách nhìn nhận của chính phủ và các cơ quan an ninh về các cuộc đình công trong nước. Bài viết này đi sâu vào ý nghĩa của những chỉ thị về quyền lao động ở Việt Nam, lấy vụ đình công gần đây tại nhà máy Viet Glory làm ví dụ điển hình.
Sự thù địch trong cách tiếp cận của các cơ quan chính phủ và an ninh
Chỉ thị do chính quyền tỉnh Nghệ An ban hành, theo lệnh của Công an tỉnh, đã vẽ nên một bức tranh thù địch đối với các cuộc đình công. Nó chỉ đạo rõ ràng các đơn vị công an, địa phương chủ động ngăn chặn, xử lý các hành vi kích động, đe dọa, ép buộc người lao động tham gia đình công. Việc nhấn mạnh vào việc củng cố các tài liệu và bằng chứng để xử lý các thủ lĩnh và những kẻ cực đoan trong cuộc đình công cho thấy một khung pháp lý coi các cuộc đình công với sự nghi ngờ và coi chúng là mối đe dọa tiềm tàng đối với an ninh.
Chỉ thị đưa ra cách tiếp cận “4 tại chỗ”, đôn đốc chủ động lập kế hoạch xử lý các vấn đề an ninh, trật tự liên quan đến đình công. Cách tiếp cận này bao gồm việc huy động hệ thống chính trị, trong đó lực lượng cảnh sát và quân đội đóng vai trò nòng cốt trong việc đảm bảo an ninh, trật tự tại các mục tiêu, khu vực trọng điểm trong các cuộc đình công. Trong khi duy trì an ninh là điều cần thiết, cách tiếp cận này làm dấy lên mối lo ngại về khả năng xảy ra phản ứng mạnh tay có thể xâm phạm các quyền chính trị cơ bản của hiệp hội và hội họp.
Phản ứng đàn áp đối với các cuộc đình công
Giọng điệu và cách tiếp cận của chỉ thị nhấn mạnh thực tế việc giải quyết các cuộc đình công ở Việt Nam – thường gặp phải các biện pháp đàn áp. Một ví dụ rõ ràng là hậu quả của cuộc đình công tại nhà máy Viet Glory, nơi có gần 7.000 công nhân tham gia. Thay vì giải quyết những lo ngại của người lao động, phản ứng lại là việc bắt giữ 10 người, làm nổi bật sự mất kết nối giữa chính phủ và chính những công dân mà chính phủ phải phục vụ.
Việc xử lý đàn áp các cuộc đình công ở Việt Nam là biểu tượng của một quan điểm rộng hơn, coi những biểu hiện bất đồng chính kiến như vậy với con mắt nghi ngờ. Các cuộc đình công, vốn phải là biểu hiện của các quyền chính trị cơ bản của hiệp hội và hội họp, đã gặp phải sự phản kháng từ một hệ thống độc đảng vốn cảnh giác với các cuộc tụ tập đông người và các hành động tập thể.
Để đạt được tiến bộ thực sự về quyền lao động, chính phủ và các cơ quan an ninh Việt Nam buộc phải từ bỏ quan điểm này. Nắm bắt quyền lập hội, hội họp và biểu đạt không chỉ là một nguyên tắc dân chủ mà còn là một bước quan trọng hướng tới việc thúc đẩy một môi trường lao động công bằng và bình đẳng.
Đảm bảo quyền của người lao động
Chính phủ Việt Nam có trách nhiệm đảm bảo người lao động có thể thực hiện các quyền của mình mà không sợ bị đàn áp. Việc đảm bảo quyền hiệp hội nói riêng và quyền lao động nói chung đòi hỏi phải thay đổi quan điểm – quan điểm công nhận giá trị tiếng nói của người lao động và quyền hội họp một cách hòa bình của họ.
Chỉ thị gần đây của chính quyền tỉnh Nghệ An đã làm sáng tỏ những thách thức mà người lao động ở Việt Nam phải đối mặt khi cố gắng thực hiện quyền đình công của mình. Cách tiếp cận đàn áp được nêu trong chỉ thị và việc giam giữ công nhân sau đó nhấn mạnh sự căng thẳng cơ bản giữa chính phủ và quyền của công dân. Để đạt được tiến bộ có ý nghĩa về quyền của người lao động, cần phải có sự thay đổi về quan điểm, tuân thủ các nguyên tắc dân chủ và công nhận giá trị của quyền được lập hội và hội họp của người lao động.