Vào đầu tháng 6 năm 2024, một cuộc đấu tranh lao động độc đáo đã diễn ra tại Việt Nam. Một cuộc đình công—một hành động thường gắn liền với công nhân nhà máy và nhân viên lương thấp—đã được đưa tin trên các tờ báo nhà nước, nhưng lần này, những người đình công không phải là công nhân nhà máy. Họ là cầu thủ bóng đá của đội Khánh Hòa, một câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp. Các cầu thủ, một số vận động viên nổi tiếng nhất cả nước, đã phải đình công vì câu lạc bộ của họ đã không trả lương và phí ký hợp đồng trong nhiều tháng.
“Chúng tôi được nợ phí ký hợp đồng và tiền lương của ba tháng gần nhất. Vì vậy, đây là một động thái mạnh mẽ mà chúng tôi muốn gửi đến đội để đòi lại quyền lợi hợp pháp của mình”, một cầu thủ giấu tên chia sẻ. “Không phải vì xuống hạng mà chúng tôi từ bỏ. Mà là vì các nhà lãnh đạo đã phá vỡ lời hứa với chúng tôi quá nhiều lần khiến chúng tôi không còn lựa chọn nào khác. Cuộc sống của các cầu thủ phụ thuộc vào tiền lương và phí ký hợp đồng để hỗ trợ và chăm sóc gia đình, nhưng chúng tôi đã không có tiền quá lâu rồi”.
Ban lãnh đạo CLB bóng đá Khánh Hòa đã nhiều lần hoãn thời hạn thanh toán, đầu tiên là hứa sẽ trả tiền cho các cầu thủ vào ngày 30 tháng 5, sau đó lại hoãn đến ngày 5 tháng 6 mà không thấy có giải pháp nào. Khó khăn tài chính của CLB trở nên trầm trọng hơn do khoản nợ thuế thừa kế từ nhà tài trợ trước, dẫn đến việc tài khoản của CLB bị phong tỏa. Nhà tài trợ mới là Công ty Yến sào Khánh Hòa đã không thể chuyển lương trong ba tháng, khiến các cầu thủ rơi vào tình thế khó khăn về tài chính.
Huấn luyện viên trưởng Trần Trọng Bình bày tỏ mối quan ngại về tình hình này: “Bản thân tôi cũng rất lo lắng về tình hình của đội. Nếu các cầu thủ từ chối đến sân tập, sẽ không có đủ cầu thủ để thi đấu các vòng còn lại”.
Cuộc đình công gây chú ý này không chỉ làm sáng tỏ tình trạng dễ bị tổn thương của các vận động viên tại Việt Nam mà còn làm sáng tỏ bối cảnh rộng hơn về quyền lao động và cách chúng được mô tả trên phương tiện truyền thông. Ở một quốc gia mà tình trạng bất ổn lao động không phải là hiếm, sự tương phản giữa cách phương tiện truyền thông đưa tin về các cuộc đình công của công nhân và công nhân là rất rõ ràng. Khi nói đến công nhân nhà máy, các phương tiện truyền thông do nhà nước điều hành thường tránh sử dụng từ “đình công” hoàn toàn, thay vào đó chọn cách nói giảm nói tránh là “ngưng làm việc tập thể”. Thuật ngữ này làm giảm tác động và che giấu tầm quan trọng của hành động, báo hiệu sự phân biệt rõ ràng trong cách miêu tả các tầng lớp công nhân khác nhau.
Sự phân biệt đối xử trong phạm vi đưa tin của phương tiện truyền thông giữa công nhân lao động chân tay và công nhân viên chức – hoặc trong trường hợp này, giữa công nhân nhà máy và vận động viên chuyên nghiệp – phản ánh một vấn đề rộng hơn trong bối cảnh lao động của Việt Nam. Trong khi các vận động viên như cầu thủ bóng đá Khánh Hòa có thể thu hút sự chú ý của giới truyền thông và sự đồng cảm của công chúng khi họ đình công, thì công nhân nhà máy thường đấu tranh trong bóng tối, các cuộc đình công và yêu cầu của họ bị các phương tiện truyền thông do nhà nước kiểm soát hạ thấp hoặc bỏ qua. Sự mất cân bằng này làm nổi bật sự bất bình đẳng có hệ thống trong cách công nhận và giải quyết quyền lao động ở Việt Nam.
Trong cả hai trường hợp, vấn đề cơ bản vẫn như vậy: người lao động, bất kể nghề nghiệp của họ là gì, đều đang đấu tranh cho quyền được bồi thường công bằng và điều kiện làm việc đàng hoàng. Cho dù đó là cầu thủ bóng đá trên sân cỏ hay công nhân nhà máy trên dây chuyền lắp ráp, đình công lao động là biểu hiện mạnh mẽ của người lao động khẳng định quyền của mình. Tuy nhiên, như ngôn ngữ mà phương tiện truyền thông sử dụng cho thấy, không phải tất cả người lao động đều được đối xử bình đẳng trước công chúng. Việc sử dụng các cách nói giảm nói tránh và việc đưa tin có chọn lọc về các cuộc đình công của người lao động nói lên vấn đề lớn hơn về cách quyền lao động được định hình và thảo luận ở Việt Nam.
Cuộc đình công của đội bóng đá Khánh Hòa có thể đã thu hút sự chú ý của giới truyền thông, nhưng nó cũng làm sáng tỏ những cuộc đấu tranh của vô số người lao động khác đang phải đối mặt với những thách thức tương tự trong việc đảm bảo sinh kế của họ. Để Việt Nam thực sự giải quyết được quyền lao động, đất nước phải công nhận tiếng nói của tất cả người lao động—cả trong và ngoài sân cỏ—và đảm bảo rằng những cuộc đấu tranh của họ được chú ý và tôn trọng như họ xứng đáng được hưởng.