Ngày 15/10/2025, Vietnamnet đăng bài viết với tiêu đề “1.238 công nhân ngừng việc tập thể, Sở Nội vụ Phú Thọ báo cáo gì?” về sự kiện diễn ra tại Công ty TNHH Yakjin Việt Nam. Dù có đến hơn một ngàn công nhân đồng loạt ngừng làm việc để phản đối chính sách lương, bài báo vẫn không hề dùng từ “đình công.” Thay vào đó, cụm từ “ngừng việc tập thể” tiếp tục được truyền thông nhà nước sử dụng để tránh đối mặt với một thực tế không thể chối bỏ: người lao động ở Việt Nam đang đình công – và họ có quyền làm vậy.
Sự né tránh này không đơn thuần là câu chuyện ngôn ngữ. Nó là tấm gương phản chiếu tâm thế thật sự của chính quyền Việt Nam trước các hành động tập thể. Trong một chế độ mà quyền lực được tập trung tuyệt đối vào tay Đảng Cộng sản, mọi hình thức tổ chức độc lập – dù là tôn giáo, xã hội dân sự hay công nhân – đều bị nhìn bằng con mắt nghi ngờ. Đặc biệt, khi hàng trăm, hàng ngàn công nhân cùng đứng lên yêu sách, đó không chỉ là một đòi hỏi về lương – mà là một tín hiệu chính trị khiến chính quyền lo lắng.
Thay vì công nhận đình công như một quyền cơ bản đã được bảo vệ trong các điều ước quốc tế mà Việt Nam cam kết – như Công ước ILO số 87 về quyền tự do hiệp hội – chính quyền Việt Nam chọn cách xử lý đình công như một hành vi “rối loạn trật tự.” Không có công đoàn độc lập để đại diện, không có cơ chế hòa giải công bằng, và khi đình công nổ ra thì điều công nhân nhận được là công an đến tận nhà máy “trao đổi,” là truyền thông viết bài răn đe, và là hệ thống pháp lý mơ hồ sẵn sàng khép họ vào các tội danh hình sự.
Trong trường hợp Công ty Yakjin ở Phú Thọ, nội dung mâu thuẫn xoay quanh lương tháng 13 và các khoản thưởng tết chưa rõ ràng. Công nhân phản ánh rằng dù đã cam kết chi trả trước Tết, ban lãnh đạo công ty bất ngờ yêu cầu làm đến tối mà không đề cập đến quyền lợi. Khi công nhân phản ứng, đại diện công ty người nước ngoài có thái độ “thách thức,” dẫn đến đình công. Đây là một tranh chấp lao động điển hình – một bên bị thiệt về thông tin, sức mạnh thương lượng và dễ bị tổn thương. Lẽ ra đây là lúc công đoàn phát huy vai trò đại diện và bảo vệ. Nhưng ở Việt Nam, công đoàn lại đứng về phía doanh nghiệp, còn chính quyền thì chỉ lo “ổn định tình hình.”
Đáng nói hơn, bài báo mô tả sự kiện với giọng điệu quy trách nhiệm cho người lao động. Cụm từ “làm mất trật tự sản xuất” hay “ảnh hưởng tới môi trường đầu tư” lặp lại một cách máy móc, giống như mọi cuộc đình công đều là hành vi sai trái, thay vì phản ánh nỗi bức xúc tích tụ lâu dài. Điều này càng cho thấy vai trò truyền thông nhà nước không phải là để đưa tin trung thực, mà là để hỗ trợ công cụ kiểm soát của nhà nước.
Sự thật là, chính quyền sợ đình công không phải vì nó ảnh hưởng đến sản xuất, mà vì nó mang trong mình tiềm năng của sự tổ chức – điều tối kỵ với một chế độ độc quyền chính trị. Khi một nhóm công nhân biết đứng lên vì quyền lợi tập thể của mình, họ học được rằng quyền lực không chỉ đến từ trên xuống mà còn có thể được xây dựng từ dưới lên. Và đó là điều chính quyền không muốn thấy.
Chính vì thế, thay vì cải cách luật để công nhận quyền đình công, thay vì khuyến khích sự ra đời của các nghiệp đoàn thực sự độc lập, nhà nước lại quay về biện pháp dễ kiểm soát nhất: đe doạ, phân tán, gắn mác “bất ổn,” và xóa sổ khái niệm quyền từ trong từ điển truyền thông.
Chừng nào đình công còn bị viết trẹo đi thành “ngừng việc tập thể,” chừng đó nhà nước Việt Nam vẫn đang chọn né tránh thực chất của vấn đề thay vì đối diện với nhu cầu thay đổi. Và chừng nào công nhân vẫn bị buộc phải đình công một cách tự phát, không đại diện, không đàm phán, thì chừng đó Việt Nam vẫn chưa có quan hệ lao động đúng nghĩa – mà chỉ có quan hệ quyền lực một chiều được che đậy bằng khẩu hiệu “ổn định sản xuất.”