Trong hầu hết các nền kinh tế hiện đại, đình công được xem là một phần bình thường của quan hệ lao động. Nó là công cụ cuối cùng để người lao động tạo áp lực khi thương lượng thất bại. Nhưng tại Việt Nam, đình công vẫn bị nhìn bằng con mắt đầy nghi ngờ.
Báo chí nhà nước hiếm khi dùng từ “đình công,” thay vào đó là “ngừng việc tập thể.” Chính quyền liên tục nói về việc “không để phát sinh điểm nóng lao động.” Công an được giao “nắm tình hình công nhân.” Tất cả cho thấy nhà nước vẫn xem hành động tập thể của công nhân như một vấn đề an ninh hơn là quyền lao động.
Điều đáng nói là số lượng đình công trong năm 2025 và đầu 2026 không hề nhỏ. Từ ngành giày da, điện tử, may mặc cho đến logistics, tranh chấp lao động xuất hiện khắp nơi. Nguyên nhân rất giống nhau: lương không đủ sống, nợ bảo hiểm xã hội, ép tăng ca, thay đổi chính sách thưởng mà không tham khảo ý kiến người lao động.
Đây không phải là “bất ổn” ngẫu nhiên. Nó phản ánh sự mất cân bằng nghiêm trọng trong quan hệ lao động.
Người lao động ở Việt Nam hiện gần như không có quyền thương lượng thực sự. Họ không thể lập công đoàn độc lập. Công đoàn hiện tại không đủ độc lập để đại diện cho họ. Trong nhiều trường hợp, đình công là cách duy nhất để buộc doanh nghiệp phải lắng nghe.
Nhưng thay vì coi đó là tín hiệu cho thấy cần cải cách quan hệ lao động, chính quyền lại tập trung vào việc kiểm soát và ngăn chặn.
Cách tiếp cận này có thể hiệu quả trong ngắn hạn, nhưng rất nguy hiểm về dài hạn. Một hệ thống không cho phép công nhân thương lượng hợp pháp sẽ khiến mọi bất mãn tích tụ âm thầm cho đến khi bùng nổ.
Điều mà Việt Nam cần không phải là nhiều công an hơn trong khu công nghiệp, mà là nhiều quyền hơn cho người lao động. Quyền được tổ chức. Quyền được thương lượng. Và quyền được đình công mà không sợ bị coi là mối đe dọa chính trị.
Khi chính quyền tiếp tục trì hoãn ILO 87, họ không chỉ trì hoãn một cam kết quốc tế. Họ đang trì hoãn cơ hội xây dựng một quan hệ lao động hiện đại, ổn định và công bằng hơn cho chính Việt Nam.